Անահիտ Բաղդասարյան
Ստամբուլ քաղաքի կենտրոնական պողոտայում՝ Իստիկլալում է գտնվում հայկական «Արաս» հրատարակչությունը: Բազմաթիվ հայերեն և թուրքերեն գրքերով «Արաս»-ը դասվում է երկլեզու հրատարակչությունների շարքին: «Արաս»-ի խմբագիր Ռոբեր Քոփթաշի խոսքով՝ հրատարակչության գործունեության հիմնական նպատակը Թուրքիայում բնակվող հայերի գրականությունը, պատմությունը, մշակույթը թուրք ժողովրդին ծանոթացնելն է, նույն տարածաշրջանում ապրող տարբեր մշակույթներ կրող ժողովուրդների միջև գրականության միջոցով կամուրջ ստեղծելը:
1993թ. հիմնադրված հրատարակչությունը առաջին մի քանի տարիներին փորձություններ է կրել. դժվար էր այդ տարիներին գիրք հրատարակելը, հատկապես հայերենով, նշում է Ռ. Քոփթաշը: «Վախենում էինք նույնիսկ պայուսակներում հայերեն գրքեր պահել, քանի որ ոստիկաններն ամեն պահ կարող էին բռնել ու խուզարկել: Այդ պատճառով սկզբնական շրջանում, մի քանի տարի շարունակ քաղաքական հարցերից հեռու ենք մնացել, նույնիսկ մեր գրքերում չէինք օգտագործում ցեղասպանություն բառը»,-հիշում է խմբագիրը և ուրախությամբ ավելացնում, որ « մթնոլորտը փոխվել է. արդեն 20 տարի առաջվա Թուրքիան չէ »:Վերջին 8 տարիների ընթացքում «Արաս»-ը ակտիվ անդրադառնում է հայկական հարցին, ցեղասպանությանը: «Կարծում եմ գրականությունը և մշակույթն ավելի ազնիվ պաշտպանություն տանելու միտք ու գաղափար ունի », -նշում է Ռոբեր Քոփթաշը: Վերջին հրատարակված գրքերից մեկը Ադանայի կոտորածի մասին էր, որն այժմ էլ վաճառվում է Ստամբուլի գրախանութներում:
Խմբագիրը շեշտում է, որ «Ակոս» շաբաթաթերթն ու «Արաս» հրատարակչությունը, զուգահեռ գործունեություն տանելով նույն հարցի, նույն պայքարի տարբեր երեսներն են ներկայացնում:
Թուրքիայում «օրինական » է դարձել այն տեսակետը, որ եթե փորձում ես գրչով ինչ որ բան փոխել, ապա անխուսափելի են ճնշումները, որոնք միայն հայերի հանդեպ չէ. նույն կերպ կարող են վարվել նաև թուրք և քուրդ լրագրողների նկատմամբ: «Որոշակի ահմաններում պիտի գործես, եթե մի քիչ անցնես, դատեր կբացվեն, խնդիրներ կառաջանան: Այս 22 տարիների ընթացքում որևէ գրքի դեմ դատ չի բացվել, որևէ ոստիկանական խուզարկում չի եղել, ավելի ազատ ենք: Պիտի նշեմ, որ այդ սահմանները մեզ համար արդեն կարևոր չեն. Օրինակ բանակի, իսլամի, Աթաթուրքի մասին բան գրելը դժվար է, բայց քանի որ երկիրը փոխվում է, պայքար է մղվում , մենք էլ, եթե պետք է անցնենք, երբեմն անցնում ենք այդ սահմանները. եթե դատ պիտի բացվի թող բացվի »,- ավելցնում է Ռ. Քոփթաշը:
Մինչ այժմ Արասը հրատարակել է մոտ 150 գիրք. 100-ը՝ թուրքերեն, իսկ 50-ը՝ հայերեն: Հայերեն գրքերի քիչ հրատարակվելու միակ պատճառն այն է, որ Ստամբուլում հայերեն կարդացողներ քիչ են մնացել. հայերի 10-20%-ը, սակայն խմբագիրը վստահեցնում է, որ Թուրիայում բնակվող հայերը այնքանով են հետաքրքրվում իրենք պատմությամբ, որքան Հայաստանում: «Ունենք բազմաթիվ հայեր, որ հայերեն չգիտեն, բայց հայի գիտակցություն ունեն, ցեղասպանություն ապրած են, չեն մոռանում իրենց հայութունը և միայն լեզվով, գրականությամբ ու մշակույթով չի չափվում դա »,- վստահեցնում է Ռոբեր Քոփթաշը: Թուրքերենով հրատարակած գրքերը ավելի մեծ մասսայի համար են, շատերը հնարավորություն ունեն հայերի պատմությանը ծանոթանալ թուրքերենով, բայց «եթե նույնիսկ ողջ Թուրքիայում մնա միայն մեկ հայ ընթերցող, կշարունակենք հայերեն գրքեր հրատարակել», – ասում է «Արաս» հրատարակչության խմբագիր Ռոբեր Քոփթաշը:
