Վարկառուների համար երաշխավորող տաասնյակ քաղաքացիներ վճարում են նրանց փոխարեն, քանի որ դատարանը սնանկ է ճանաչում վարկառուին, իսկ վարկատու կազմակերպությունը պարտավորությունը փոխանցում է երաշխավորներին
Գորիս համայնքի բնակիչ Արմենը/ անունը փոխված է/ ծանոթ-բարեկամին լավություն անելու պատճառով 2016 թվականից դարձել է իր «խղճի զոհը»:
2014թ. բարեկամի խնդրանքով Արմենը «ՎՏԲ-Հայաստան» բանկից 2 տարի ժամկետով 200 հազար վարկ է վերցրել ու փոխանցել բարեկամին: «Բարեկամս ծանր վիճակում էր հայտնվել. խնդրեց օգնել, ես էլ, ակնկալելով, որ պարտաճանաչ կմարի, չմերժեցի»,- ասում է նա:
Երկու տարի անց այդ վարկից վճարված էր ընդամենը 20 հազարը, որին ավելացել էին նաև տույժ-տուգանքները: Արմենի խոսքով՝ բանկից անընդհատ ծանուցումներ, զանգեր էր ստանում, որն էլ փոխանցում է բարեկամին: Վերջինս հույս էր տալիս, որ կվճարի, բայց զգուշացումները չէին դադարում: Արդեն 2017թ. բանկը դիմել է դատարան՝ գումարի բռնագանձման պահանջով: «Մի քանի անգամ դատարանից ծանուցում եմ ստացել, սակայն անուշադրության եմ մատնել ու դատական նիստերին չեմ ներկայացել: Դատարանն էլ առանց ինձ քննել է գործը և բավարարել պահանջը»,- պատմում է Արմենը:
2017 թ. մայիսից ԴԱՀԿ-ն սկսել է բռնագանձել քաղաքացու աշխատավարձից՝ Արմենի նվազագույն աշխատավարձի մոտ 30%-ը:
Տույժ-տուգանքների համաներման մասին իմանալով` Արմենը դիմել է բանկին, հասկանալու համար, թե արդյոք կարող է ազատվել տույժ-տուգանքներից, սակայն պատասխանել են, որ մինչև հիմա վճարված գումարը հանվել է տույժ-տուգանքներից և այս ամսից սկսվել է մարվել մայր գումարը:
Արմենը «Կամուրջ» ՈՒՎԿ-ից մեկ միլիոն 300 հազար դրամ վարկ ստանալու համար երաշխավորել է նաև այլ քաղաքացու, ով 2 տարի անց վարկային պարտականությունը դեռևս ամբողջովին չէր կատարել: Տվյալ ժամանակահատվածի համար վճարելիք 900 հազար մայր գումարին ավելացել էին նաև տույժ-տուգանքները: Հերթական դատական նիստն է տեղի ունեցել, որի պահանջը նույնն էր. գումարի բռնագանձումը: Այդ ընթացքում վարկառուն դիմել է դատարան ու սնանկ ճանաչվել, որի արդյունքում վարկառուն համարվել է անվճարունակ և վարկային պարտավորությունները փոխանցվել են նրան երաշխավորողները, որոնցից մեկը հաշմանդամության կարգ ուներ, և օրենքով նախատեսված կարգով, ազատվել է պարտականությունից՝ ամբողջ մարումը թողնելով Արմենի վրա։ «Երբեք չէի մտածել , որ նման իրավիճակում կհայտվեմ: Ինձ դիմողը գործարար էր , ում նախկինում էլ մի քանի անգամ երաշխավոր եմ կանգնել ու պարտաճանաչ մարել ա էդ վարկերը , վստահություն կար նրա հանդեպ: Հիմա իմ վերցրած վարկն եմ մարում, որի ավարտից հետո, ստիպված եմ մյուսը սկսել մարել անորոշ ժամկետով: Գոնե տույժ-տուգանքների համաներումը գործեր նաև վարկային կազմակերպություններում ու անընդհատ չավելանար տույժերը»,- ասում է Արմենը:
Երաշխավորի վարկային պարտավորությունների պատճառով ԴԱՀԿ-ն արգելանք է դրել նաև նրա ծնողներին պատկանող առանձնատան վրա:
«Տան, հողատարածքի հետ կապված ոչ մի գործարք չենք կարողանում անել. ամեն ինչ կալանքի տակ ա»,-պատմում է Արմենը և ավելացնում, որ երաշխավոր կանգնելիս բանկում իրեն նույնիսկ չեն ծանոթացրել ինչպիսի պարտավորություններ է ունենում, ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ, եթե վարկառուն չվճարի: «Ստացվում է՝ կարևոր չէ քաղաքացին որքանով է տեղյակ, թե ինչ փաստաթղթի տակ է ստորագրում, կարևորը վարկային կազմակերպությունները շատ քաղաքացիների վարկ տան, որից իրենք էլ տոկոսներ կստանան»,- նշում է նա:
Վերջին 3 տարիների ընթացքում Արմենը բանկում ոչ մի գործարք չի կարողանում կատարել. Իր հաշվեհամարին փոխանցված ցանկացած գումար բռնագանձվում է և ստիպված ուրիշների հաշվեհամարից է օգտվում, որը երբեմն դժվարություններ է առաջացնում:
Արմենին անհանգստացնում է այն փաստը, որ չնայած վարկառուն սնանկ է ճանաչվել, բայց գոնե վարկը չեն սառեցնում, որ տույժ-տուգանքները չավելանան: «Գոնե տեսնեն, որ խնդրահարույց վիճակ ա, սառեցնեն այդ վարկը, որ տույժերը չավելանան: Եթե սառեցնեն, հստակ կիմանաս, թե ինչքան ունես վճարելու, պարտավորագիր կգրես ու ավելի արագացված կարգով կվճարես»,- նշում է նա:
Սյունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում երաշխավորությամբ ապահովված վարկային պայմանագրերով նախատեսված քաղաքացիական գործերը մեծ մաս են կազմում: Դատական գործերում ներգրավված երաշխավորները հիմնականում դատարանին հայտնում են, որ չեն պատկերացրել երաշխավորության էությունը, իրենց պայմանագիրը վստահել են վարկառուին, իսկ վարկառուն վստահեցրել է իրենց, որ ընդամենը պետք է ստորագրեն:
«Ես իրավունք ունեմ պաշտպան ունենալու» ծրագիրն իրականացվում է ԵՄ կողմից ֆինանսավորվող «Աջակցություն ՀՀ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների կարողությունների հզորացմանը» ծրագրի (“STRONG CSOs” ծրագիր) փոքր դրամաշնորհային նախագծի շրջանակներում «Գորիսի Մամուլի Ակումբ» և «Իրավունքների Տեղեկատվական Կենտրոն» հասարակական կազմակերպությունների կոնսորցիումի կողմից։
Սույն հոդվածի բովանդակության համար պատասխանատվություն է կրում միայն «Ես իրավունքունեմ պաշտպան ունենալու» ծրագիրը, և այն որևէ ձևով չի արտահայտում Եվրոպական միության տեսակետները:
