Հայաստանի կառավարման տարբեր գործընթացներում միանշանակ կա շահերի բախման խնդիր, չնայած դեռևս պատկերացում չկա շահերի բախում հասկացության և դրանից խուսափելու ձևերի մասին. այն նաև սահմանված չէ օրենքով և դրանից խուսափելը դրվում է միայն, այսպես ասած, մարդու խղճի վրա։
Շահերի բախում և կոռուպցիա բառերը երբեմն իրարից անբաժան են կամ իրարից բխող և միանշանակ է, որ շահերի բախման գործընթացների պատշաճ կարգավորման միջոցով հնարավոր է կանխարգելել նաև կոռուպցիոն ռիսկերն ու դեպքերը։ «Համայնքների ֆինանսիստների միավորում» հասարակական կազմակերպության փորձագետ Աբրահամ Արտաշեսյանի խոսքով՝ շահերի բախման դեպքերը կանխելու համար կարևոր փաստաթղթեր են պետք։ Խոսքը ոչ թե, օրինակ, աշխատակիցների պաշտոնի անձնագրերում շահերի բախումից խուսափելու, էթիկայի նորմերի մասին մի քանի կետերով նշելը, այլ առանձին փաստաթուղթ ունենալը։
«Հնարավոր գործիքներից են, օրինակ, մենեջմենթի մակարդակում վերապատրաստումները։ Մարդուն աշխատանքի ընդունելիս նրան, առնվազն, պիտի բացատրվի, թե ինչ է շահերի բախումը, դրանից խոսափելու ընթացակարգերը, ինքն էլ ստորագրի թղթի տակ. այդ պարագայում աշխատանքի ընդունվելիս մարդը կգիտակցի այդ փաստաթղթի կարևորությունը և արժեքը»,- նշում է փորձագետը։
Տեղական մակարդակում կարելի է հանդիպել բազմաթիվ օրինակների, որոնք դեռևս չեն ընկալվում որպես շահերի բախման դեպքեր և պարզաբանվում են «փոքր համայնքում բոլորն իրար ճանաչում են», «մրցույթին դիմած ուրիշ մարդ չկար» կամ «ում էլ ընտրենք, միևնույն է մեզ ծանոթ-բարեկամ է լինելու» տարբերակներով։
Չնայած ավագանու կանոնակարգով կամ գնումների ընթացակարգով որոշակի դրույթներ կան շահերի բախման դեպքերից խոսափելու մասին, բայց դեռևս տեղական մակարդակում չկա որևէ փաստաթուղթ, օրենք, որի հիման վրա կարելի է ոչ միայն ծանոթանալ շահերի բախում հասկացությանը, դրա հաղթահարման մեխանիզմներին, այլև անհրաժեշտության դեպքում մարդուն քրեական կամ վարչական պատասխանատվության ենթարկել։
«Մի ընդհանուր օրենք է պետք, թե որն է շահերի բախումը, էթիկան, որից հետո ավագանին կարող է սահմանել, թե ինչ գործընթացներով անցնեն շահերի բախումից խուսափելու համար»,- ասում է Աբրահամը և ավելացնում, որ «նույն ձև կարելի է դիտարկել մասնակցայնության կամ որոշումների կայացման գործընթացը։ Ոչ մի տեղ գրված չէ, թե ինչպես պետք է կազմակերպվի օրինակ, հանրային քննարկումը։ Ընդհանուր հասկացություններ են տրված ու իրականացվում է այնքանով, ինչքանով որ այն կարևորվում է։ Նույնն էլ նաև շահերի բախմանն է վերաբերում. ինչքան հասկանան շահերի բախումից զերծ մնալու կարևորությունն ու արդյունավետությունը, այնքան ավելի հստակ կաշխատեն»։
Կարևոր է գիտակցելը, որ եթե ուզում ենք արդյունավետ կառավարում, եթե ուզում ենք տեղական մակարդակում առավել ևս ֆինանսական միջոցների արդյունավետ օգտագործում, մենք պիտի ունենանք նաև որոշակի վարվելակերպ ու ընթացակարգ։
