Կարինե Լալայան
Այս պատմությունը պապիցս շատ եմ լսել: Հասկացել եմ, որ նա պատմում է, ոչ այնքան իրեն փրկված զգալու ուրախությունը կրկին կիսելու, որքան վկայելու այն մասին, որ լավն ու վատը կողք-կողքի են ու ազգություն չեն ճանաչում…
” 1990-ական թվականներն էին…Շրջափակումը ստիպում էր մարդկանց դիմել տարբեր հնարքների: Ծայրահեղ անհրաժեշտություն կար ու պիտի Ղարաբաղ գնայինք: Նստեցինք Գորիսից Շուշի գնացող զբոսաշրջիկների ավտոբուսը: Մենք՝ հայերս, հինգ հոգի էինք: Երբ հասանք Լաչին, ավտոբուս բարձրացան ու մեզ միացան հինգ ադրբեջանցիներ: Որոշ ժամանակ անց, ադրբեջանցիներից մեկը վեր կացավ, ձեռքը սպառնալից մեզ ուղղելով` դիմեց վարորդին. “Պահիր մեքենան, սրանց էսօր պիտի մի լավ ծեծենք”: Վարորդը հանգստացրեց նրան: Քիչ անց նա նորից դիմեց վարորդին: Վարորդը հայացքով հասկացրեց, որ այդքան օտարների մոտ իրեն ճիշտ չի պահում, նույնիսկ բարձրաձայն նրան վիրավորեց նրան ու ասաց. “Գնա տեղդ սուս նստիր` չշարժվես”: Ադրբեջանցին տեղն անհանգիստ շարժումներ անելով, “միսն ուտելով” նստեց…Մի ծանր լռություն տիրեց մեքենայում. զբոսաշրջիկներն էլ երևի գլխի ընկան, թե բանն ինչումն է:
Հասանք Շուշի… Տեսանք, որ ադրբեջանցիները լցված են ողջ քաղաքով մեկ` ցույցի էին դուրս եկել: Մենք չհանդգնեցինք ավել քայլ անել: Քաշվեցինք մի կողմ ու սկսեցինք սպասել: Հետո դիմեցինք ադրբեջանցի վարորդներին, որ մեզ հանեն այդ միջավայրից: Նրանք շատ կտրուկ հրաժարվեցին: Եթե ամբոխից որևէ մեկն իմանար, որ մենք հայ ենք, երևի մեզ կմորթեին: Ամեն մի րոպեն ժամեր էր թվում: Ուզում էինք գերեզմանոցով փախչել, բայց այնքան էր վտանգավոր, որ ռիսկներս չէր հերիքում: Այդ ժամանակ Շուշիից իջավ մի մարդատար մեքենա, որի վարորդը կին էր: Նրան դիմեցինք մեզ փրկելու հույսով: Նա ասաց` նստեցեք, չնայած 5 հոգու տեղ իրակունում չուներ: Նա կամաց դիմեց ոչ հեռու գտնվող ոստիկանին, որն էլ նրան թույլատրեց տեղափոխել մեզ: Բարեհաջող հասանք Ստեփանակերտ: Ամեն մեկս վարորդին տվեցինք մեր ձեռքին եղած գումարը: Մենք մինչև հիմա էլ մենք երախտագիտությամբ ենք հիշում այդ կնոջը՝ մեր կյանքը փրկելու համար”:
Այո’, երբեք չի կարելի ընդհանրական կարծիք կազմել որևէ ժողովրդի մասին. ամեն տեղ էլ կան մարդիկ, որոնց առաջնորդում են ոչ թե կույր բնազդներն ու ամբոխային “ուռա”-ները, այլ` մարդկային խիղճն ու բանականությունը: Ժամանակն էլ հետո ապացուցեց. որքա~ն ադրբեջանցի ընտանիքներ իրենց արնատենչ “եղբայրների” ճիրաններից հայ ընտանիքներ փրկեցին` իրենց հարկի տակ ապաստան տալով…
