Քրիստինե Հայրապետյան
Գորիսում և գյուղական համայնքներում սպանդանոցներ չկան, անասունների մորթը կազամկերպվում է բակերում կամ սանիտարական նորմատիվներին անհամապատասխան վայրերում, որն էլ կարող է որոշ հիվանդությունների տարածման պատճառ հանդիսանալ:
Մինչև 90-ական թվականները Գորիսում գործում էր անասնասպանդի հրապարակ: Գյուղերից անասունները մթերվում էին Գորիսի մթերման գրասենյակ, այնուհետև կենդանիները սպանդանոց ուղարկվելուց առաջ մաքրվում և զննման էին ենթարկվում անասնաբույժի կողմից ու հետո միայն սպանդի ենթարկվում: «Միսը մթերել ենք ու բաց թողել վաճառքի`Գորիս, Սիսիան քաղաքներ, «Արփա- Սևան» կազմակերպությանը, ավելցուկը` ուղարկել ենք Երևանի մսի կոմբինատ`երշիկի արտադրության համար, իսկ ենթամթերքներն էլ`Կապանի մսի կոմբինատ»,- ասում է Գորիսի նախկին անասնասպանդի հրապարակի տնօրեն Վոլոդյա Ղազայանը»: Մի քանի տարի առաջ տարբեր օտարերկրյա կազմակերպություններ խոստացել էին ներդրումներ կատարել, որպեսզի բարեկարգվի Գորիսի նախկին անասնասպանդի հրապարակը, սակայն այդպես էլ չի հաջողվել ծրագիրն իրականացնել: Վ. Ղազարյանը նշում է, որ բոլոր սարքավորումները հին են, ամբողջը պետք է նորացվի, ինչը բավականին մեծ գումարների հետ է կապված:
«Էն ժամանակ, երբ դեռ գործում էր անասնասպանդի հրապարակը, ամեն ինչ անում էինք, որ մարդկանց նորմալ միս ապահովեինք, առանց անասնաբույժի անասուն չէր մորթվում: Իսկ հիմա որտեղ ասես մորթ չեն կատարում ու ինչպիսի~ հակասանիտարիկ պայմաններում: Մորթից հետո էլ արյունոտ շորը առվի մեջ լվանում են, դանակը էդ շորով մաքրում ու միսը կտրում»,- ասում է Վ. Ղազարյանը:
Իսկ սպանդանոցներում պահպանվում են սանիտարահիգիենիկ պայմանները, մորթից հետո մսեղիքը, թափոնները պարտադիր հսկվում են, վարակի դեպքում էլ`չեզոքացվում:
Հիվանդ կենդանու արյունը կարող է վարակել մյուս կենդանիներին, օրինակ`սիբիրախտի ցուպիկը հողում մնում է 30-40 տարի և հողից էլ կարող է վարակի աղբյուր հանդիսանալ:
«Սյունիքի գյուղատնտեսության աջակցության մարզային կենտրոնի» համայնքային զարգացման կապերի մասնագետ Անուշավան Հովսեփյանի խոսքով` սպանդանոցներ չլինելու պատճառով անասունների մորթը գտնվում է բարձիթողի վիճակում: Նա նշում է նաև, որ ամեն մի գյուղական համայնք պետք է պարտադիր ունենա իր մորթի հրապարակը, որը պետք ապահոված լինի ջրով, ինչպես նաև հոր ունենա, որպեսզի չօգտագործվող ենթամթերքները լցվեն այնտեղ, իսկ հարկադիր մորթը պարտադիր պետք է կատարվի սպանդանոցում, կամ մորթի հրապարակում:
Մարդկանց անվտանգ միս ապահովելու համար այն ենթարկվում է փորձաքննության, որը կատարում է «Բիոլան» ՍՊԸ անասնաբուժական փորձաքննության բժիշկ Ռիմա Համբարյանը: Նա նշում է, որ պարտադիր ստուգման է ենթարկում խանութներում վաճառվող միսը: «Երբ մսի վաճառակետերում, նոր միս են ստանում`ինձ տեղեկացնում են, ես ստուգում եմ այն, իսկ եթե մսի արտաքին տեսքը, հոտը չեն համապատասխանում նորմատիվներին, ապա լաբորատոր ստուգման եմ ենթարկում»:
Սննդի անվտանգության մասին օրենքի համաձայն`մորթելու գործընթացին պիտի մասնակցի համայնքի անասնաբույժը: Մորթը հիմնականում կատարվում է գյուղական համայնքներում, իսկ թե անասնաբույժը մասնակցում է մորթին, թե` ոչ, հայտնի չէ, սակայն վերջինիս կողմից պետք է տրվի համապատասխան փաստաթուղթ, որի հիման վրա էլ կատարվում են անասնաբուժական փորձաքննության բժշկի ստուգումները, այնուհետև կնիքվում է, նշվելով, նաև այն թե ինչ ( I, II, III գինը սովորաբար այդպես է որոշվում) որակի պատկանող միս է, դրանից հետո էլ բաց է թողնվում վաճառքի:
Սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայության Սյունիքի մարզային կենտրոնի գլխավոր մասնագետ Արտեմ Մինասյանի խոսքով իրենց կողմից վերահսկվում է այդ գործընթացը, այսինքն մսի իրացման կետերում ստուգում են , թե արդյոք ունեն անասնաբույժի տված ուղեկցող փաստաթուղթը և «Բիոլան» ՍՊԸ-ի կնիքը: Ա.Մինասյանը նշում է նաև, որ վերահսկողության ընթացքում մսի վաճառակետերում հիվանդ մսի վաճառքի դեպքեր չեն արձանագրել:
Սա իհարկե, չի նշանակում, որ այն բացառվում է, քանի որ Գորիսում, անգամ նվազագույն պայմաններ ապահովող սպանդանոցներ չկան:
