Հայաստանի տնտեսական իրավիճակի մասին www.mediapoint.am-ը զրույցել է տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանի հետ, ով այս օրերին Գորիսում էր
2021թվականին Հայաստանն ունի թույլ հիմքերով տնտեսություն, որի վրա իր ազդեցությունն է թողել նախորդ տարի համավարակի, պատերազմի հետևանքով պետության կողմից չիրականացված կապիտալ շինարարական ներդրումային նախագծերը։ Այն կնպաստեր 2021 թվ–ի տնտեսական աճին՝ միաժամանակ լուծելով շատ կարևոր խորքային խնդիրներ, ինչպիսիք են աշխատավարձի, գնաճի, ներդրումների և այլնի հետ կապված հարցեր։ «Մենք պետք է օգտագործենք 2021 թվականը շատ ավելի արդյունավետ, որովհետև այս տեմպերով շարունակելը, պարտքով խնդիրները լուծելը չի կարող երկար շարունակվել։ Հակառակ դեպքում մի քանի տարի հետո Հայաստանը լուրջ պարտքային ճգնաժամի առաջ կկանգնի»,–www.mediapoint.am- ի հետ զրույցում նշեց տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը։
Տնտեսության վրա իր ազդեցությունը թողեցին նաև հունիսի 20–ին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները, որոնք լրացուցիչ անորոշություն և սպառնալիքներ ստեղծեցին ներդրումների համար․ ներդնողներից ոմանք դադար էին վերցրել ընտրական գործընթացում։
Տնտեսագետի խոսքով՝ 2020 թվականի ճգնաժամից դուրս գալը 2-3 տարի կտևի, որի համար կառավարությունը պետք է կարողանա լրացուցիչ գումարներ գտնել և դրա համապատասխան ներդրումներ կատարել տնտեսության մեջ։ «Եթե ուզում ենք այս իրավիճակից դուրս գալ, պետական բյուջետային գումարները պետք է ավելացնենք, որի համար, բնականաբար, պետք է և՛ պարտք անենք, և՛ ներդրումներ։ Բայց այդ պարտքը պետք է դնենք կապիտալ ծրագրերի մեջ և ոչ թե ընթացիկ, ինչպիսին է, օրինակ, աշխատավարձ, թոշակ և այլն։ Այսինքն խնդիրը պարտքի մեջ չէ, այլ դրա արդյունավետ կառավարման»,–ասում է նա։
Չնայած, որ 2020թ․ 44–օրյա պատերազմի թողած ազդեցությունը տնտեսության վրա դեռևս ամբողջությամբ գնահատված չէ, բայց որոշ ոլորտներում դրա բացասական ազդեցությունն արդեն նկատելի է։ Օրինակ, կորցրած տարածքների պատճառով գյուղատնտեսության ոլորտում, հատկապես անասնապահության մասով ազդեցությունը բավական մեծ է։ Էներգետիկ համակարգում ևս կլինեն փոփոխություններ․ մինչ պատերազմ Հայաստանը Արցախից ստանում էր 5%–ի չափով էլեկտրաէներգիա, իսկ հիմա՝ ոչ․ այսինքն, ըստ Ս․ Պարսյանի կանխատեսումների, հնարավոր է նաև էլեկտրաէներգիայի սակագնի վերանայում։ Հանքարդյունաբերության ոլորտում կլինի հումքի ծավալների կրճատում․ Հայաստանի տարածքով էր արտահանվում կամ վերամշակվում Արցախից բերված հումքը, իսկ հիմա դրա ծավալները բավական կրճատվել են։ Պատերազմի արդյունքում, պայմանավորված, նոր սահմանների հետ, մեծացել են նաև ռազմական ծախսերը։
Պատերազմի անմիջական ազդեցությունը Սյունիքի մարզի վրա էր։ Ադրբեջանին հանձնված տարածքներում բնակչության մեծ մասը սյունեցիներ էին և տարիներ շարունակ օգտվում էին այդ տարածքների ռեսուրսներից, որոնք այլևս չկան։ «Այդ մարդկանց համար պետք է այլընտրանքային եկամուտի աղբյուրներ գտնել, նոր նախագծեր առաջարկել։ Ժամանակն է, որ Հայաստանի տնտեսական, սոցիալական քաղաքականության մեջ Սյունիքի, այսպես ասած, մասնաբաժինը վերանայվի՝ հաշվի առնելով ստեղծված իրողությունները»,–ավելացնում է Սուրենը։
Ամենամեծ մարտահրավերը, որն այժմ ծառացած է Հայաստանի առջև, արտագաղթն է, որին հնարավոր է դիմակայել հանրությանը անվտանգության երաշխիքներ ապահովելով։ Բնականաբար, հնարավոր բոլոր ռազմական գործողությունները ստիպում են, կամ մարդկանց մոտ տրամադրություն են ստեղծում արտագաղթելու։ Այստեղ պետք է երաշխիքներ տրամադրվեն, լրացուցիչ սոցիալական փաթեթներ առաջարկվեն սահմանամերձ գյուղերի բնակիչներին, ովքեր մի քանի օրում դարձան սահմանապահ»,– առաջարկում է մեր զրուցակիցը։
Այս ամենից զատ, ըստ նրա, Սյունիքը հարավային զբոսաշրջային հիմնական ուղղությունն է, և այս ուղղությունը մեր կորուստներ ունի ոչ միայն ներգնա, այլև արտագնա զբոսաշրջության մասով։ Եթե չկարողականանք անվտանգության հարցը լուծել, կարող ենք ենթադրել, որ այս տարի էլ զբոսաշրջության ոլորտը կշարունակի կորուստներ ունենալ։ Գնալով կկորցնենք ներդրումային գրավչությունը։
Սյունիքը նաև մեծ մարտահրավեր ունի պայմանավորված նոյեմբերի 9–ի պարտավորությամբ․ խոսքը վերաբերում է ճանապարհային ուղիներին։ Այդ ճանապարհի վրա վերահսկողությունը կամ այդ ճանապարհի իրավական կարգավիճակը նույնպես իր ազդեցությունը կթողնի հարավի վրա։
Անահիտ Բաղդասարյան
Սույն հոդվածը հրապարակվել է ԵՄ ֆինանսական աջակցությամբ: Հոդվածը արտացոլում է հեղինակի կարծիքը և պարտադիր չէ, որ արտացոլի ԵՄ տեսակետը։
Լրագրող
